Wanneer is het genoeg?

13/02/2018 (19.30 - 21.00)

Op dinsdagavond 13 februari gaf Yteke Elte een lezing met als thema: “Wanneer is het genoeg?” Hieronder lees je het verslag van een boeiende avond:

 Even voorstellen:

Yteke is teamleider van de Ambulante Kliniek voor Paarden van de Faculteit Diergeneeskunde in Utrecht. Ze is erkend paardenarts, heeft zelf ook paarden en is actief geweest als spring- en dressuuramazone. Haar speciale interesse ligt bij orthopedie en het, samen met de eigenaar, zo goed mogelijk begeleiden van paarden, zodat ze optimaal kunnen presteren en gezond oud worden. Een ervaringsdeskundige is ze ook: vorig jaar moest ze Jody, een van haar oudere paarden, in laten slapen.

Acuut vs. Chronisch lijden

De vraag wanneer het genoeg is, hoort Yteke regelmatig, vooral omdat we onze paarden de laatste jaren steeds langer gezond en fit willen houden.

Bij acuut lijden is de keuze voor euthanasie vaak relatief makkelijk: een paard heeft een ernstige verwonding of is plotseling erg ziek. Wanneer er geen goede prognose is, wordt vaak snel duidelijk dat het ‘genoeg is’.

Veel moeilijker wordt het wanneer we praten over chronisch lijden, lijden dat langer dan 3 tot 6 maanden aanhoudt. Bijvoorbeeld bij paarden die hoefbevangen zijn, rugpijn hebben, last hebben van artrose, of van hun gebit. In eerste instantie behandelen we deze paarden, met bijvoorbeeld opiaten, NSAID’s en andere medicijnen. Als er echter weinig tot geen verbetering in hun gezondheid volgt, kom je als eigenaar voor verschillende afwegingen te staan. Behalve onnodig lijden, en dus niet meer behandelen, kun je eigenlijk geen verkeerde beslissing maken. Euthanasie kan zowel een emotionele als een financiële afweging zijn. Bedenk wel: euthanasie is ‘welzijnsneutraal’ en soms is het simpelweg de beste keuze die je kunt maken.

Welzijn

Wanneer je een (ouder) paard hebt dat begint te kwakkelen met zijn gezondheid, is het verstandig om altijd rekening te blijven houden met zijn natuurlijke behoeften: sociaal contact, niet langer dan 6 uur zonder ruwvoer en voldoende beweging. En natuurlijk met zijn welzijn: “Welzijn is een mentale toestand van welbevinden, dat ontstaat als het dier in voldoende mate in zijn natuurlijke behoeften kan voorzien en waarbij het dier vrij is van pijn en andere ongemakken.”

Pijn bij paarden

Hoe weet je of jouw paard pijn heeft? Regelmatig vertellen eigenaren dat wanneer ze geen afwijkend gedrag zien bij hun paard, hij dus geen pijn heeft. Maar hoe weet je dit zo zeker? Wanneer jij je paard dagelijks ziet en zijn gezondheid geleidelijk aan minder wordt, dan is dat heel moeilijk om te bepalen. Sta ervoor open als derden jou vertellen dat ze iets opvallends zien aan jouw paard. Een paard zal daarnaast niet snel zijn zwakte tonen en is een meester in het maskeren van pijn.

Gelukkig wordt er steeds meer onderzoek gedaan naar pijn bij paarden. Als we alleen naar gedrag zouden kijken, levert dit geen heel betrouwbaar beeld op. Hartfrequentie, ademhaling en reflexen zijn al een stuk objectiever. Maar om pijn nog meetbaarder te maken, zijn er verschillende scorelijsten ontwikkeld.

CPS: Composite Pain Scale

Deze scorelijst houdt rekening met fysiologische, gedrags- en interactieve parameters. Op elk van deze paramaters kan een paard een bepaald aantal punten scoren, wat weergeeft hoeveel pijn hij heeft.

Onder fysiologische parameters vallen bijvoorbeeld de pols, ademhaling en temperatuur, bij de gedragsparameters wordt gelet op zweten, krabben en hoofdbewegingen en interactieve parameters meten de reactie op geluid en aanraking.

HGS: Horse Grimace Scale

Tonen paarden ook pijn in hun gelaat? Onderzoek wijst uit van wel! Dit kun je afmeten aan de volgende dingen:

–          Oren die naar achteren gericht zijn

–          Strakke kaakspieren

–          Omlaag getrokken mondhoeken

–          Dichtgeknepen ogen

–          Opengesperde neusgaten

Van deze scorelijst is al een android app beschikbaar!

Ook onderzoekers Thijs van Loon en Machteld van Dierendonck doen een studie naar pijnherkenning bij het paard en willen dit toegankelijk maken voor paardeneigenaren. Hierbij gebruiken zij twee scorelijsten: Het Equus Compas is een scorelijst die rekening houdt met fysiologische, gedrags- en interactieve criteria en de Equus FAP scoort pijn in het gelaat van een paard op 9 criteria.

Hieruit is een checklist voor eigenaren ontwikkeld, deze is handig om in de EHBO-koffer op stal te hebben én kan je helpen bij het maken van een moeilijke beslissing.

Uiteindelijk is het doel om een app te ontwikkelen waarmee eigenaren een foto van het hoofd van hun paard kunnen uploaden en kunnen zien hoeveel het dier scoort op de verschillende criteria voor pijn. Natuurlijk geeft dit nooit een 100% betrouwbaar beeld, maar het kan jou als eigenaar wél bewustmaken van de mate van pijn die jouw paard heeft.

Het belangrijkste blijft natuurlijk dat je goed kijkt en luistert naar je paard. Probeer hierbij objectief te zijn en bespreek het met mensen in jouw omgeving én met je dierenarts.

Euthanasie

Er zijn maar heel weinig paarden die ‘zomaar’ overlijden, dus jij bent meestal degene die de beslissing moet nemen. Wanneer je deze eenmaal hebt genomen, zijn er in Nederland twee opties: je brengt je paard naar het slachthuis, of je kiest voor euthanasie. Yteke merkt dat er onder eigenaren twijfel bestaat over de methode, vandaar dat ze de voor- en nadelen graag op een rijtje zet. Bedenk goed dat er geen goede of slechte beslissing is in deze kwestie:

Slachten:

–          Het voordeel is dat je geen ‘paard aan de weg’ hebt liggen

–          Slachten is financieel voordeliger dan kiezen voor euthanasie

–          Of je jouw paard naar de slacht mag brengen, hangt af van zijn paspoort en medicijngebruik.   Check dit altijd goed van tevoren.

–          Je moet jouw paard zelf vervoeren naar het slachthuis

Een paard dat naar de slacht wordt gebracht, wordt doodgeschoten en vervolgens ‘verbloed’.

Euthanasie:

–          Kan bij jouw thuis of op de kliniek

–          Kan 24 uur per dag, 7 dagen per week

–          Moet gedaan worden door een dierenarts

–          Je krijgt de kans om rustig afscheid te nemen

–          Bij medicijngebruik is het vaak de enige optie

Euthanasie gaat heel snel, na toediening van Euthasol, het middel dat hiervoor gebruikt wordt, is er binnen een minuut al geen hartactiviteit of pols meer.

Kies je voor euthanasie van jouw paard, dan zijn dit de punten die belangrijk zijn:

–          Zorg voor een rustige omgeving, eventueel met het maatje van jouw paard erbij

–          Haast je niet, dat zorgt alleen maar voor stress bij het paard (én bij jezelf)

–          Check of begeleiders veilig zijn, een paard wat het narcosemiddel ingespoten krijgt, gaat namelijk liggen en dat kan soms zorgen voor wat onverwachte bewegingen

–          De eerste stap is de sedatie, dit vermindert het bewustzijn van het paard

–          Vervolgens wordt de narcose geïnduceerd, het paard gaat liggen

–          Tenslotte wordt de Euthasol toegediend en zal het paard overlijden

Na de euthanasie

Wat gebeurt er na de euthanasie met je paard? Ook hier kom je voor een aantal keuzes te staan. De meeste paarden worden opgehaald door Rendac, een destructiebedrijf. Naast paarden, haalt Rendac koeien, geiten en nog veel meer dieren op, die vervolgens gezamenlijk worden vernietigd. Individueel ophalen behoort ook tot de mogelijkheden.

Crematie van een paard wordt ook steeds populairder, er bestaan verschillende crematoria door heel Nederland.

Samenvattend:

–          Ken je paard

–          Probeer objectief te beoordelen

–          Als eigenaar moet je (vaak) zelf beslissen

–          Neem de beste beslissing voor je paard

–          Denk na over wat je zou willen bij het afscheid van je paard

–          Overleg met je dierenarts over de mogelijkheden

.

 

Er zijn geen plaatsen meer beschikbaar in deze workshop.